I.MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNGPHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC SINH HỌC THEO HƯỚNG TÍCH CỰC ĐƯỢC CHÚ Ý NHƯ SAU:

 a. Sử dụng thiết bị, thí nghiệm sinh học theo định hướng chủ yếu là nguồn để HS nghiên cứu, khai thác tìm tòi kiến thức Sinh học. Hạn chế sử dụng chúng để minh hoạ hình ảnh, kết quả thí nghiệm mà không có tác dụng khắc sâu kiến thức. b. Sử dụng câu hỏi, bài tập Sinh học như là nguồn để HS tích cực chủ động thu nhận kiến thức, hình thành kỷ năng và vận dụng các kỷ năng đã học. c. Nêu và giải quyết vấn đề trong dạy sinh học theo hướng giúp cho HS không tiếp thu kiến thức một chiều. Thông qua các tình huống có vấn đề trong học tập trong thực tiễn, giúp cho HS phát triển tư duy, sáng tạo, năng lực giảI quyết vấn đề. d. Sử dụng SGK Sinh học như là nguồn tư liệu để HS tự đọc, tự nghiên cứu, tích cực nhận thức, thu thập xử lý thông tin. e. Tự học kết hợp với hợp tác theo nhóm nhỏ trong học sinh học theo hướng giúp cho HS khả năng tự học, khả năng hợp tác nhóm nhỏ để cùng nhau nghiên cứu giải quyết một vấn đề trong học tập, trong thực tiễn có liên quan đến Sinh học. f. Chú ý đến công nghệ thông tin để đổi mới phương pháp dạy học, ở những trường có điều kiện. + Dùng đĩa CD-Rom có các hình ảnh mô phỏng về một số khái niệm trừu tượng, một só thí nghiệm khó thành công. + Sử dụng máy chiếu Prôxtơ, thiết kế bài học.(phần này thể hiện qua hai bài dạy Sinh học).

 II.DẠY HỌC TÍCH CỰC CÓ CÁC DẤU HIỆU ĐẶC TRƯNG SAU:

- DH thông qua tổ chức các hoạt động học tập của HS. - DH chú trọng rèn luyện phương pháp tự học. - Tăng cường học tập cá nhân, phối hợp với học tập hợp tác. - Kết hợp đánh giá của giáo viên với tự đánh giá của HS. - DHTC có mối quan hệ mật thiết với DH lấy học sinh làm trung tâm- Nội hàm của HSTC là nhấn mạnh là nhấn mạnh hoạt động và vai trò của học sinh trong quá trình dạy học, khác với cách truyền thống là nhấn mạnh hoạt động dạy và vai trò của GV. 1. Dạy học tích cực trong bộ môn Sinh học: ( có 3 ý lớn sau) - Cần phát triển các phương pháp tích cực: hoạt động độc lập cá nhân, quan sát thí nghiệm, thảo luận nhóm, mở rộng nâng cao nhận thức- chú trọng đến PPDH đặt và giải quyết vấn đề. - Dạy cho HS PP tự học, tăng cường làm việc với SGK. - Dạy cho HS tích cực cần sử dụng đồ dùng dạy học như là nguồn dẫn tới kiến thức mới như là con đường khám phá. 2. Hoạt động dạy học tích cực của GV: Dạy Sinh học không chỉ là quá trình dạy học, truyền thụ kiến thức cơ bản thông tin vào HS. Mà chủ yếu là quá trình GV thiết kế, tổ chức, điều khiển các hoạt động nhận thức cho HS để đạt được chuẩn kiến thức ở mỗi bài. Hoạt động của GV bao gồm : ( 6 vấn đề ) - Thiết kế kế hoạch bài học (giáo án) bao gồm các hoạt động của học sinh theo những mục tiêu cụ thể mà học sinh cần đạt được. - Tổ chức các hoạt động trên lớp để học sinh hoạt động cá nhân hoặc theo nhóm như: nêu vấn đề cần tìm hiểu, tổ chức các hoạt động tìm tòi phát hiện tri thức và hình thành kỹ năng về Sinh học. - Định hướng điều chỉnh các hoạt động của học sinh, chính xác hoá các khái niệm Sinh học, kết luận về các hiện tượng, quá trình Sinh học mà HS tự tìm tòi phát hiện tri thức hình thành kỷ năng Sinh học. - Thiết kế và sử dụng các phương tiện trực quan, sưu tầm hiện tượng thực tế, biểu diễn các thí nghiệm Sinh học hoặc mô hình, mẫu vật như là nguồn để HS khai thác tìm tòi, phát hiện kiến thức, rèn luyện kỹ năng Sinh học. - Tạo điều kiện cho HS rèn kỹ năng học tập, năng lực tự học- vận dụng kiến thức- Kỹ năng vào giải quyết một vấn đề có liên quan Sinh học vào thực triễn đời sống. - Dạy Sinh học tích cực, chủ động sáng tạo. 3. Hoạt động học tập tích cực của HS: - HS không tiếp nhận tri thức Sinh học một cách thụ động có sẵn mà chủ yếu là quá trình HS tự học, tự nhận thức, tự khám phá, tìm tòi các tri thức Sinh học một cách chủ động, tích cực sáng tạo dưới sự hướng dẫn của giáo viên. * HS học tập tích cực có các hoạt động sau: ( 6 vấn đề ) - Tự phát hiện vấn đề hoặc nhận thức được vấn đề do GV nêu ra để trở thành vấn đề của chính bản thân HS. - Hoạt động cá nhân hoặc hợp tác theo nhóm nhỏ để tìm tòi giải quyết các vấn đề đặt ra. Thí dụ các hoạt động có thể là: + Dự đoán hiện tượng, tính chất Sinh học. + Làm thí nghiệm, quan sát, mô tả hiện tượng, giải thích rút ra kết luận. + Báo cáo kết quả cá nhân học nhóm. + Phán đoán, suy luận, tìm ra mối quan hệ nhân quả của một hiện tượng. Một quá trình Sinh học ..... + Trả lời một số câu hỏi. + Giải một bài toán Sinh học. Vận dụng kiến thức, kỷ năng giải thích một số hiện tượng Sinh học xẩy ra trong sản xuất và đời sống.( Không dùng cây lai P1 nhân giống), ưu thế lai. - Tự đánh giá và đánh giá kiến thức- kỹ năng của bản thân và của HS khác trong nhóm- Hoặc giữa nhóm này với nhóm khác. ( Phản biện) - Tự học thông qua SGK, STK, các phương tiện thông tin đại chúng và thực tiễn cuộc sống. - Chú ý đến cách học tập của HS chủ động, sáng tạo. 4. Các hình thức tổ chức dạy học tích cực: Các hình thức tổ chức dạy học cần tạo ra môi trường đảm bảo mối liên hệ tương tác giữa các hoạt động của GV, hoạt động của HS. Tạo ra môi trường thân thiện để HS tiến hành các động học tập có hiệu quả. • Hình thức học tập trên lớp: - Học cá nhân. - Học theo nhóm. - Học cả lớp. * Học ở nhà, học trong thư viện. * Học ngoài nhà trường: tham quan học tập ở ngoài trời, cơ sở sản xuất, ngoài xã hội…. 5. Sử dụng một số phương pháp, phương tiện dạy học SH nhằm phát huy tính tích cực của người học trong bộ môn Sinh học. 1. Sử dụng PP hợp lý: a. Sử dụng các yếu tố tích cực đã có ở các PPDH SH như: Thí nghiệm sinh học, PP nêu và giải quyết vấn đề, PP trực quan, PP đàm thoại …. b. Tiếp thu có chọn lọc một số quan điểm, PP tích cực trong giáo dục khoa học hiện đại của các nước trên thế giới. Như: Dạy học theo tình huống, dạy học theo hợp tác nhóm nhỏ trong dạy Sinh học. c. Phối hợp một cách linh hoạt, hợp lý các PP dạy học khác nhau( truyền thống và hiện đại). Nhằm phát huy cao độ tính tích cực chủ động sáng tạo của HS. 2. Sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học theo hướng tích cực. a. GV cần: Sử dụng đầy đủ, tối đa, sáng tạo và có hiệu quả các phương tiện thiết bị dạy học như: Tranh ảnh, mô hình, dụng cụ và các phương tiện trong giờ học. b. Tích cực ứng dụng CNTT vào dạy học như: Giáo án điện tử, chiếu phimvề môI trường sinh thái………………. Cần chú ý:Sử dụng thiết bị dạy học theo hướng tích cực được hiểu: Thiết bị là phương tiện hỗ trợ, là nguồn để HS tìm tòi, nghiên cứu- Giúp HS hiểu, nhớ kiến thức lâu hơn. tránh dùng phương tiện để minh hoạ cho một kiến thức nào đó- như: Chỉ xem lướt qua, chỉ nhìn rồi đối chiếu kiến thức có gì khác không…. Tóm lại: Đổi mới PP DH theo hướng tích cực trong một tiết học phải căn cứ vào chuẩn kiến thức của của bài học đó. Phải tích hợp nhiều loại PP, đồng thời sử dụng đa phương tiện dạy học.Nhằm phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của HS trong bộ môn Sinh học. I.Thiết kế kế hoạch bài học( Giáo án) theo định hướng đổi mới PPDH môn Sinh học. 1. Phân loại bài học: Mỗi loại bài học có một đặc điểm riêng về PP và tổ chức hoạt động nhận thức cho HS. - Loại bài hình thành khái niệm Sinh học: Bài Men Đen và di truyền học.. Các khái niệm: Di truyền, Biến dị, Di truyền học, các khái niệm, Tính trạng, Cặp tính trạng tương phản, Gen, Dòng thuần chủng….. Một số ký hiệu. - Loại bài dạy các thí nghiệm Sinh học: - Loại bài dạy kỹ năng giải bài tập di truyền. - Bài thực hành: Trên lớp, ngoài trời. - Bài ôn tập. 2. Qui trình thiết kế kế hoạch bài học theo hướng đổi mới: a. Xác định mục tiêu bài học: - Mục tiêu của bài gồm 3 thành tố: + Kiến thức. + Kỹ năng. + Thái độ. ( Phải dựa vào chuẩn kiến thức của bài học). *Về kiến thức: Trình bày ở 3 mức độ: nhận biết, thông hiểu và vận dụng. - Nhận biết: HS nắm được các hiện tượng Sinh học, các khái niệm cần nắm. - Thông hiểu: HS có thể giải thích các hiện tượng Sinh học, con đường xây dựng các khái niệm. - Vận dụng: kiến thức đã học vào giải thích một số hiện tượng Sinh học trong thực tế. * về kỹ năng: + Dự đoán hiện tượng Sinh học cụ thể. + Rút ra được các nhận xét cụ thể dưa vào kiến thức các bài học trước, vào thông tin ở SGK. Từ đó rút ra kết luận thông qua kỹ năng hợp tác theo nhóm nhỏ dưới sự hướng dẫn của GV. + Kỹ năng thực hành: Các thao tác thực hành từ đơn giản: cách cầm dao, kéo mổ, đến kỹ năng mổ mẫu vật. * Về thái độ: + Xây dựng ý thức học tập nghiêm túc, yêu thích học môn Sinh. + ý thức vận dụng kiến thức đã học vào đời sống. b. Chuẩn bị : - Chuẩn bị về phương tiện và thiết bị dạy học cần cho tiết học một cách cụ thể: + Tranh ảnh gì? Cách sử dụng ở đâu khi nào. + Mô hình: Cách lắp rắp mô hình. + Đồ dùng tự làm hay mua sắm. + Phiếu học tập có nội dung phù hợp. GV chuẩn bị hay HS tự chuẩn bị trước. - Chuẩn bị về PPDH: + Việc chuẩn bị PP sao cho đơn giản, phù hợp với từng đối tượng HS. Xây dựng PP phảI dựa vào chuẩn của bài học, giúp HS hoạt động tích cực. c. Hoạt động của GV và HS trên lớp: - ổn định tổ chức: - Bài củ: GVkhông nhất thiết vào đầu giờ phải hỏi bài củ, có thể hỏi bài củ thông qua bài mới. Nhưng chú ý khi hỏi bài củ: - Phù hợp, ngắn gọn, huy động được cả lớp thực hiện. - Câu hỏi phải có ba mức độ: nhận biết,hiểu, vận dụng. Nếu HS chỉ dừng lại ở mức độ nhận biết thuộc bài chỉ cho 5 đ- Hiểu; 7- 8 đ. Vận dụng được: 9 - 10 đ. GV cần chú ý; + Tuỳ theo chuẩn kiến thức mà GV chọn PP cho từng mục và toàn bài. + Sử dụng có hiệu quả và chất lượng các phương tiện dạy học. Phải tích hợp nhiều PP trong một tiết học, để giúp HS hoạt động tích cực- sáng tạo. + Cần tổ chức cho HS kỹ năng làm việc theo nhóm- Kỹ năng phản biện giữa các nhóm. + GV hướng dẫn tiết học thật linh hoạt- GV phải thật sự kiểm soát được giờ học, hướng tới mục tiêu mà mình đã đề ra. - Củng cố hướng dẫn: +Chú ý: sử dụng nếu được các câu hỏi trắc nghiệm khách quan, hoặc câu hỏi tự luận, nhưng phải ngắn gọn xuyên suốt bài học. + Ra nhiệm vụ về nhà thật chi tiết cụ thể. • ứng dụng CNTT vào dạy Sinh học: + Sử dụng máy chiếu nhu là công cụ hỗ trợ cho quá trình dạy học. Nhưng không thể thay thế cho hoạt động dạy học. Cụ thể: - Vừa chiếu vừa chốt kiến thức ở bảng. - Vừa chiếu vừa chốt kiến thức trên màn chiếu. Cần lưu ý: - GV cần chú ý đến việc ghi chépvào vở cho HS. - Những kiến thức cơ bản nhất cần ghi một dạng chữ riêng để HS dễ thấy, dễ tiếp thu và ghi chép. Trên đâylà một số định hướng cơ bản về đổi mới PPDH môn Sinh học được rút ra từ thực tế giảng dạy, bản thân mong muốn được đồng nghiệp góp ý để việc đổi mớiPPDH thực sự được áp dụngvào quá trình giảng dạy.

                                             Võ Quang Cảnh GIÁO VIÊN SINH HỌC- THCS HẢI ĐÌNH