Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh là một vấn đề khó và phức tạp. Kiểm tra có thể không đánh giá nhưng để đánh giá thì không thể không kiểm tra. Cho nên kiểm tra đánh giá là một khâu quan trọng trong quá trình dạy học, nó thúc đẩy giáo viên học sinh đổi mới phương pháp dạy và PP học nhằm đáp ứng yêu cầu mục tiêu đào tạo nói chung và yêu cầu bộ môn nói riêng

Nhiều năm nay trước yêu cầu công cuộc đổi mới đất nước, giáo dục có nhiệm vụ phải đào tạo con người thích ứng với cơ chế thị trường có khả năng độc lập, sáng tạo, hoà nhập, cạnh tranh quốc tế và phát triển khả năng học tập suốt đời. Vì vậy vấn đề kiểm đánh giá không những được cán bộ giáo viên trong ngành giáo dục quan tâm mà cả xã hội cũng đang theo dõi quá trình đánh giá của thầy và trò trong các trường học

Tuy nhiên việc kiểm tra đánh giá hiện nay của chúng ta đang đối mặt trước một thực trạng đầy thách thức như sau:

Thứ nhất, trong những năm vừa qua, việc kiểm tra đánh giá của chúng ta còn mang nặng tính chủ quan. Chúng ta đặt ra yêu cầu kiểm tra đánh giá cao hơn thực tiễn, trình độ nhận thức và kỹ năng kỹ xảo của học sinh. Điều này không xuầt phát từ những người trực tiếp trên bục giảng mà bắt nguồn từ mục tiêu đào tạo của ngành kỳ vọng quá cao với đối tượng giáo dục. Điều đó được minh chứng trong cấu tạo chương trình, nội dung SGK luôn ở trong tình trạng quá tải. Từ khi thay SGK đến nay đã có rất nhiều lần điều chỉnh chương trình, nhiều lần giảm tải, nhiều lần lấy ý kiến của cán bộ giáo viên nhưng gần như đâu cũng vào đấy. Sở dĩ xảy ra tình trạng trên là do những nhà quản lý giáo dục bị “nhiễu thông tin” từ bệnh thành tích. Ngay khi lấy ý kiến góp ý ở cơ sở các nhà quản lý chưa có kế hoạch chỉ đạo tổ chức nghiên cứu, trao đổi hay hội thảo cho các bộ môn, thậm chí chưa tạo cho cơ sở một khoảng thời gian cần thiết dẫn đến hình thức lấy lệ.

Nếu nhìn lại SGK lịch sử THCS chúng ta thấy quá nhiều sự kiện, quá nhiều khái niệm và bài viết quá dài, trong khi thời lượng thì quá ít. Xin ví dụ khi phần lịch sử thế giới của lớp 8: Chỉ trong 45 phút học sinh phải làm việc 4 đến 5 trang 5-6 trang SGK riêng bài châu Âu giữa hai cuộc chiến tranh, các em đọc xong là đã vả hết mồ hôi chưa dám nói cách biên soạn trình bày theo lối biên niên thì chỉ làm cho học sinh sợ sử rồi quên sử. Ví dụ Bước phát triển mới của cuộc kháng chiến. SGK lịch sử 9 chương trình SGK cũ chỉ học phần chiến dịch Biên giới 1950 nhưng SGK mới học sinh phải học thêm 2 mục lớn đó là: Âm mưu đẩy mạnh chiến tranh của TDP và Đại hội đại biểu toàng quốc 2/1951. Làm cho nội dung của bài trở nên quá sức đối với học sinh. Mặt khác tạo ra cái khó cho người dạy, nhất là phải đổi mới như hiện nay.

Thứ 2: Thái độ của xã hội và các nhà quản lý giáo dục đối với bộ môn Lịch sử

Về khách quan: Dưới thời bao cấp các môn học hầu như bình đẳng với nhau không có sự phân hoá chính phụ. Nhưng trong thời kỳ đổi mới thì sự phân hoá giữa các môn trở nên sâu sắc, sở dĩ dẫn đến tình trạng này là vì khi bắt nhịp với nền kinh tế thị trường, nhà nhà, người người đều hướng cho con cái học những môn dễ kiếm việc làm và thu nhập cao. Vì vậy xu thế của xã hội nói chung coi trọng các môn học tự nhiên hơn các môn xã hội dẫn đến tình trạng thờ ơ, lãnh đạm với môn lịch sử là đương nhiên

Về chủ quan: Trong khi các nước tiên tiến trên thế giới xem môn lịch sử là môn cơ bản trong chương trình giáo dục phổ thông thì ở nước ta lại được xem là môn phụ. Tôi nghe nói chứ chưa được đọc hoặc chưa được chính kiến - ở Mỹ môn Lịch sử được phân bố số tiết gần ngang với môn toán trong khi lịch sử nước Mỹ chỉ hơn 200 năm còn nước ta đã có 4000 năm. Phải chăng các nhà giáo dục thiếu công bằng với bộ môn lịch sử. Trước khi chưa thay sách môn lịch sử 7,8,9được phân phối 2 tiết/ tuần nhưng sau khi thay sách các lớp 8,9 còn lại 1,5 tiết/ tuần. Đây chính là một trong những nguyên nhân môn lịch sử vốn bị xem nhẹ lại càng bị xem nhẹ thêm. Ở đây tôi không dám phê phán một ai nhưng việc xem nhẹ môn lịch sử đối với thế hệ trẻ là một sai lầm nghiêm trọng mà tai hoạ của nó sẽ khôn lường. Nhà văn Ovetskin có nói: “Nếu chúng ta bắn vào quá khứ bằng súng lục thì tương lai sẽ bắn ta bằng đại bác”. Điều này đối với đất nước chúng ta không cần phải chờ đợi lâu nữa mà nó đã và đang đến gần với chúng ta khi con người Việt Nam giao lưu đối thoại với nền văn minh,văn hoá thế giới sẽ bộc lộ những hẫng hụt về nhân cách, bản lĩnh.

Thứ 3: Về phía người dạy phải thẳng thắn thừa nhận rằng: Chúng ta chưa thấy hết tầm quan trọng của công tác kiểm tra đánh giá và nhân tố tác động đến thái độ học tập của học sinh nên chưa phát huy được tính tích cực của các em

Nhiều năm nay chúng ta xem việc kiểm tra đánh giá là công việc của thầy, dưới con mắt chủ quan của người thầy – tuy nói là thầy ghi điểm nhưng thực chất là thầy ban, cho và học sinh thụ động nhận. Mặt khác trong kiểm tra đánh giá từ lâu chúng ta cũng chưa có sự hướng dẫn, giám sát chỉ đạo, đổi mới một cách cụ thể mà chỉ nói chung chung. Vì vậy giáo viên ít quan tâm vận dụng trong quá trình thiết kế kiểm tra đánh giá dẫn đến nội dung kiểm tra đánh giá thiếu khách quan, chưa đảm bảo chuẩn kiến thức. Dẫu rằng việc đổi mới kiểm tra đánh giá đã được quán triệt nhưng theo tôi nghĩ “ phát” mà chưa “động”, chưa tạo thành một pháp chế để cho kiểm tra đánh giá có điều kiện thực thi một cách hữu hiệu

Ngay sau chu kỳ BDTX 2004- 2007, việc triển khai công tác kiểm tra đánh giá cũng chỉ mới dừng lại trên các văn bản chỉ thị. Các trường học chỉ tập trung cho đổi mới phương pháp DH. Thiết nghĩ đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá cần phải tiến hành song song với nhau vì đổi mới phương pháp dạy học là để nâng cao chất lượng. Nhưng muốn kiểm tra chất lượng đổi mới phương pháp dạy học thì phải kiểm tra đánh giá đây là mối quan hệ biện chứng gắn bó chặt chẽ với nhau thúc đẩy nhau phát triển. Vì vậy về mặt tổ chức phải phối hợp đồng bộ nhằm bổ sung cho nhau về lý luận và thực tiễn góp phần nâng cao năng lực đội ngũ và chất lượng giáo dục toàn diện.

Thứ 4: Về phía người học

Do quan niệm phiến diện về kiểm tra đánh giá nên lâu nay học sinh hoàn toàn thụ động trước sự đánh giá chủ quan của thầy. Trong đổi mới KTĐG lần này chúng ta cố gắng tạo cơ hội cho học sinh tự đánh giá và tham gia đánh giá. Nhưng vì nội dung khối lượng bài học quá  dài, thời gian trên lớp lại ít dẫn đến việc tạo cho học sinh trở thành vai trò chủ thể tích cực chủ động trong kiểm tra đánh giá còn nhiều bất cập, mâu thuẫn giữa thời gian và kiến thức đồng thời liên quan đến những khâu khác đang cần được tháo dỡ. Mặt khác do tác động của gia đình, xã hội  và nhận thức phiến diện nên đa số học sinh không say mê với môn sử thậm chí xem thường môn sử, coi môn sử  là môn phụ nên chỉ cần đạt điểm trung bình là đủ còn lại thời gian tập trung vào những môn liên quan đến thi tuyển vào THPT.

Từ thực trạng trên, việc đổi mới kiểm tra đánh giá đang là vấn đề cấp thiết đối với ngành giáo dục. Phải bắt đầu từ kiểm tra đánh giá để điều chỉnh tinh thần, trách nhiệm và thái độ dạy và học, thúc đẩy đổi mới phương pháp DH.

Trước hết các cấp quản lý cần phải quán triệt một cách sâu sắc cho đội ngũ CBGV nhận thức đầy đủ về công tác đổi mới kiểm tra đánh giá bộ môn lịch sử; phải đưa công tác đổi mới kiểm tra đánh giá vào trong sinh hoạt tổ chuyên môn, tổ chức nghiên cứu triển khai ứng dụng chuyên đề, đưa chuyên đề vào thực tiển dạy học lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tính tích cực của học sinh trong việc mô tả, trình bày một sự kiện hoặc giáo viên gợi mở cho học sinh biết rút ra những nhận định, những bài học lịch sử, hoặc tái hiện lại quá khứ bằng những sử liệu, những “mảnh vỡ” của lịch sử trong các tài lệu SGK, trong bản đồ, lược đồ… hay trong sách bài tập mà các em đang có. Đặc biệt cần chú trọng cho học sinh tham gia kiểm tra đánh giá nhận xét về nhau để từ đó giúp các em tự chính kiến về mình, tự nâng cao ý thức trách nhiệm đối với học tập, tự rút ra những bài học cho bản thân để điều chỉnh hành vi học tập của mình đạt kết quả cao hơn. Phải khẳng định rằng hoạt động tự kiểm tra đánh giá sẽ giúp học sinh rèn luyện lòng tự tin, tính chủ động độc lập sáng tạo. Nếu tổ chức tốt hoạt động tự kiểm tra đánh giá, học sinh sẽ chủ động trong tiếp thu kiến thức và trở thành chủ thể của hoạt động nhận thức làm cho quá trình đào tạo trở thành tự đào tạo học sinh trở thành trung tâm của quá trình dạy học.

Thứ 5: Đối với người dạy

Đổi mới PPDH lịch sử trước hết là phải tích cực ứng dụng CNTT, đối môn lịch sử CNTT có ưu thế quan trọng trong việc tái hiện bức tranh lịch sử, nó giúp học sinh hình dung quá khứ một cách thuận lợi hơn. Nhất là trong trong trao đổi nhận xét, CNTT sẽ đưa ra nhiều tình huống giúp học sinh dễ tranh luận và rút ra những kết luận. CNTT khi thực hiện các liên kết sẽ giúp cho học sinh vừa học vừa chơi như kiểu trò chơi đoán chữ hoặc tìm hình ảnh như trong  đường lên đỉnh Olimpia tạo nên sự hưng phấn trong học tập. Hoặc trong các loại bài trắc nghiệm CNTT sẽ làm cho học sinh hứng thú hơn vì hình ảnh sống động, màu sắc hấp dẫn. Đặc biệt CNTT cho phép trình chiếu một đoạn phim tư liệu, một số hình ảnh liên quan đến nội dung bài học để giúp học sinh tự rút ra kết luận nhằm tiết kiệm thời gian giảng giải hay trao đổi thảo luận.

 Để giúp học sinh tự kiểm tra đánh giá đòi hỏi giáo viên phải có sự chuẩn bị công phu như đáp án, biểu điểm để các em có thể tự đánh giá kết quả học tập của mình. hoặcc tổ chức chấm chéo dưới sự giám sát của giáo viên hoặc tập cho học sinh có thói quen tự nhận xét, tự đánh giá và cho điểm về phần trả lời của bạn. Như vậy việc hướng dẫn tổ chức kiểm tra đánh giá trong một tiết học lịch sử theo đúng tinh thần đổi mới còn có ý nghĩa đồng nghĩa với việc đổi mới phương pháp dạy.

Nhưng để đổi mới kiểm tra đánh giá và phương pháp dạy học tôi xin đề nghị phải có một cuộc đổi mới về quan niệm đối với môn lịch sử, đổi mới SGK, đổi mới chương trình mà điểm xuất phát phải bắt đầu từ các nhà quản lý giáo dục đến toàn xã hội, nếu không có sự đổi mới về quan điểm đối với bộ môn lịch sử thì tất cả những giải pháp đổi mới đều bất khả thi.

                                                                          Nguyễn An Ninh